|
81 - چگالي Density
- چگالي يا «تكاثف» ، مقدار جرم موجود در واحد حجم يك ماده
است ؛ بنابراين هرچه تعداد ذرات تشكيل دهنده جرم يك جسم در حجم معيني افزايش
يابد چگالي آن بيشتر مي شود و حالت ماده از نظر فيزيكي به جامد گرايش پيدا مي
كند. براي اينكه معيار ثابتي در مقايسه چگالي مواد با يكديگرداشته باشيم چگالي
آب را به عنوان ملاك مقايسه ،برابر واحد (يعني يك ) فرض ميكنند . مفهوم چگالي
در ستاره شناسي گسترده تراست و با آن ميتوان چيزهاي بيشتري را توضيح داد .
چگالي مبنا در ستاره شناسي نيز برابر واحد است ، ولي باز هم مبناي مقايسه را آب
فرض ميكنند . بر اين اساس چگالي كل كره زمين برابر 52/5 و چگالي كره عظيم مشتري
برابر33/1
گرم بر سانتيمتر مكعب برآورد گرديده است كه نشان مي دهد حالت ماده در مشتري به
مايع و گاز نزديكتر است تا به جامد .
82 - چهار جهت اصلي points
cardinal -
عبارتند از : شمال ، جنوب ، غرب و شرق . اين جهات را به تقسيمات فرعي ديگري بخش
ميكنند . مانند: شمال شرقي ، جنوب شرقي ، شمال غربي و جنوب غربي . به كمك چهار
جهت اصلي ميتوان موضع هر نقطه را روي كره زمين يا كره سماوي تعيين نمود .
83 - حركت انتقالي Revolution
- در حركت مداري يك سياره ، به مرور زمان قسمتي از مسير
حركت پيموده مي شود . در واقع سياره به دليل وجود انرژي حركتي خود ، هر لحظه در
فضا جابجا مي شود و از نقطه اي به نقطه ديگر انتقال ميبابد . به اين جابجايي در
اصطلاح ، حركت انتقالي ميگويند . سرعت حركت انتقالي زمين در مدار ، حدود سي
كيلومتر بر ثانيه است .
84 - حركت تقديمي ، precesslonalmotion
- شايد چرخش سريع يك «گردونه » اسباب بازي را ديده
باشيد . همان طور كه اين وسيله حول محور خود مي چرخد ، دواير فرضي كوچك يا
بزرگي در فضا رسم مي كند . درهوانوردي دستگاهي به نام ژيروسكوپ- كه مجهز به
حساسه هاي الكترونيكي است - شبيه همين گردونه هاي اسباب بازي عمل مي كند و
خلبان را از ميزان انحراف پرواز آگاه مي سازد . حركت تقديمي زمين نيز در واقع
حركت ژيروسكوپي محور آن است كه دايره كوچكي حول قطب شمال سماوي ترسيم مي كند .
اين حركت ناشي از كشش گرانشي خورشيد و ماه روي برآمدگي استوايي كره زمين است كه
نقاط اعتدالي را حدود 50 ثانيه قوسي در هر سال روي مدار دايره البروج (شماره
102 )به سمت غرب جابجا ميكند . نتيجه حركت تقديمي محوروضعي زمين آن است كه در
هر 25800 سال يكبار ، چرخه كاملي كه محور وضعي را مجدداً به حالت اوليه در مي
آورد در كره سماوي ترسيم مي شود . با اين حساب حدود سيزده هزار سال ديگر ،
نزديكترين ستاره روشن به قطب شمال سماوي ستاره « نسر واقع » ، يعني ستاره
درخشان صورت فلكي چنگ رومي « Lyrae
» خواهد بود و صورت هاي فلكي در آن زمان حول اين ستاره
خواهند چرخيد البته به شرط آنكه انسان ، زمين را از مسيرش منحرف نكرده باشد!
85 - حركت رجعي Retrogrademovement
- حركت ظاهري يك سياره در مسير خود به طرف غرب را در زمينه
ستارگان ، حركت رجعي يا بازگشتي گويند . به بيان ساده تر،وقتي سياره اي را
مشاهده ميكنيد ، اگر در حال رصد آن باشيد - يعني حركات آن را ثبت كنيد - گاهي
متوجه مي شويد كه برخي اوقات اين سياره بجاي اينكه مسير خود را به سمت شرق
آسمان ادامه دهد در جاي خود ايستاده يا به عقب حركت كرده است ؛ اين پديده زماني
اتفاق مي افتد كه سرعت مداري زمين از سرعت مداري سياره بيشتر ميشود و در حقيقت
از آن جلو ميزند.
86 - حركت وضعي ، Rotation
- هر جرم سماوي مي تواند داراي حركت حول محور خود باشد . حركت وضعي فقط خاص
سيارات نيست . حتي ستارگان هم حول محور مركزي خود ميچرخند . حركت وضعي زمين
موجب پديد امدن روز و شب ، تغييرات جوي و تعديل دماي سطحي مي شود . محور حركت
وضعي هر سياره با سيا ره ديگر در منظومه شمسي فرق ميكندي . براي مثال زاويه ميل
صفحه استوايي زمين نسبت به صفحه مداري آن 45/23درجه يا با تقريب 5/23 درجه است
، اين ميل در خصوص سياره اورانوس به 86/97 درجه يا تقريباً ، 98 درجه مي رسد و
يا براي مشتري معادل 12/ 3 درجه مي باشد. زمين در هر 24 ساعت يكبار به دور
محورخود ميچرخد.
87- حروف يوناني - نوعي الفباي نوشتاري است كه در يونان باستان متداول بوده است
و امروزه به عنوان پارامترها و نمادهاي علمي مورد استفاده قرار ميگيرد . اين
الفبا 24 حرف دارد كه به برخي از آنها در اين مجموعه شده است . براي شناسايي
كلي و نيز تكرار و تمرين آنچه قبلاً از نظر گذرانده ايد، يكبار ديگر اين حروف
را به ترتيب اولويتشان ذكر ميكنيم :
در ستاره شناسي براي ناميدن ستارگان يك صورت فلكي يا تعيين مشخصات مدار يك جرم
سماوي از اين حروف استفاده مي شود .
88 - حساسيت طيفي ، spectrolsensitivrty
- يك آشكارساز طيفي نسبت به انرژي تمام طول موجهاي
برق - مغناطيسي حساسيت يكسان ندارد . توانايي تغيير در پاسخ ثبت شده اين
آشكارساز مبني بر مبدا صدور موج در طيف مربوطه را حساسيت طيفي مي نامند .
89 - حضيض خورشيدي ، perihelion
- نزديكترين نقطه مدار يك سياره به خورشيد را حضيض مينامند
. معناي لغوي « حضيض » عبارت است از « پستي و پاييني » كه غالباً در برابر اوج
يا فراز به كار ميرود . در موقعيت حضيض ، حركت سياره سريعتر از حالتي است كه
بيشترين فاصله را از خورشيد دارد . |
|
